HƯỚNG DẪN NHIỆM VỤ TRỌNG TÂM
MÔN ĐỊA LÍ THCS, THPT-NĂM HỌC 2020-2021
(Kèm theo Công văn số 2384/SGDĐT-GDTrH ngày 15 tháng 9 năm 2020 của Sở Giáo dục và Đào tạo về việc Hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ Giáo dục trung học
năm học 2020-2021)
Thực hiện nhiệm vụ Giáo dục Trung học năm học 2020-2021 tại Công văn số 2384/SGDĐT-GDTrH ngày 15/9/2020 của Sở Giáo dục và Đào tạo (GDĐT), Sở hướng dẫn các đơn vị triển khai dạy học bộ môn Địa lí cấp THCS, THPT năm học 2020-2021 như sau:
- Xây dựng kế hoạch giáo dụcmôn học
– Căn cứ chương trình giáo dục phổ thông, chuẩn kiến thức, kĩ năng môn Địa lí từng cấp học hiện hành của Bộ GDĐT, các trường THCS, THPT tiếp tục chủ động rà soát, tinh giản nội dung dạy học, linh hoạt trong việc xây dựng và thực hiện kế hoạch giáo dục môn học theo khung thời gian 35 tuần (học kì I: 18 tuần, học kì II: 17 tuần), phù hợp với điều kiện của từng trường. Đảm bảo thời gian kết thúc học kì I, kết thúc năm học thống nhất trên toàn thành phố; có kế hoạch quản lí dạy học, ôn tập ở các tuần cuối năm học, đảm bảo thực hiện đúng, đủ nội dung chương trình theo kế hoạch của nhà trường. Đối với lớp 9 và lớp 12, các tổ chuyên môn khi xây dựng kế hoạch cần lưu ý sắp xếp hợp lí các chương, bài cuối mỗi học kì để đảm bảo nội dung kiến thức kiểm tra theo đề chung của Sở;
– Tiếp tục bảo đảm thực hiện Chương trình GDPT hiện hành trong điều kiện dịch Covid-19 vẫn có diễn biến phức tạp thông qua việc xây dựng và thực hiện kế hoạch giáo dục nhà trường, kế hoạch giáo dục môn học phù hợp với điều kiện thực tiễn theo hướng dẫn tại Công văn số 4612/BGDĐT-GDTrH ngày 03/10/2017 hướng dẫn thực hiện Chương trình GDPT hiện hành theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất học sinh từ năm học 2017-2018; Công văn số 3280/BGDĐT-GDTrH ngày 27/8/2020 về việc hướng dẫn thực hiện điều chỉnh nội dung dạy học cấp trung học cơ sở, trung học phổ thông;
– Việc xây dựng kế hoạch dạy học phải đảm bảo tính logic của mạch kiến thức, đảm bảo tổng thời lượng của môn học trong mỗi học kì, không cắt xén nội dung chương trình, thực hiện đủ các bài kiểm tra. Kế hoạch dạy học của tổ/nhóm chuyên môn, giáo viên phải được lãnh đạo nhà trường phê duyệt trước khi thực hiện và là căn cứ để thanh tra, kiểm tra;
– Các phòng GDĐT, các trường THCS, THPT tạo điều kiện cho các tổ/nhóm chuyên môn, giáo viên chủ động rà soát, tinh giảm nội dung dạy học phù hợp với chuẩn kiến thức, kĩ năng và thái độ của chương trình môn học; khuyến khích giáo viên thiết kế lại các tiết học trong sách giáo khoa thành các bài học theo chủ đề (trong mỗi môn học hoặc liên môn) để tổ chức cho học sinh hoạt động học tích cực, tự lực chiếm lĩnh kiến thức và vận dụng vào thực tiễn. Mỗi chủ đề có thể được thực hiện ở nhiều tiết học, mỗi tiết có thể chỉ thực hiện một hoặc một số bước trong tiến trình sư phạm của bài học. Các nhiệm vụ học tập có thể được thực hiện ở trong hoặc ngoài giờ trên lớp. Ngoài việc tổ chức cho học sinh thực hiện các nhiệm vụ học tập ở trên lớp, cần chú trọng giao nhiệm vụ học tập cho học sinh ở ngoài lớp học và ở nhà; chú trọng lồng ghép giáo dục đạo đức và giá trị sống, rèn luyện kĩ năng sống, hiểu biết xã hội, thực hành pháp luật.
- Thực hiện hiệu quả các phương pháp và hình thức dạy học, giáo dục theo định hướng phát triển năng lực học sinh
– Xây dựng kế hoạch dạy học các bài học bảo đảm các yêu cầu về phương pháp dạy học, kĩ thuật dạy học, thiết bị dạy học và học liệu, phương án kiểm tra, đánh giá trong quá trình dạy học. Tiến trình dạy học mỗi bài học được xây dựng thành các hoạt động học với mục tiêu, nội dung, cách thức thực hiện và sản phẩm cụ thể để giao cho học sinh thực hiện trong lớp học, ngoài lớp học, ở trường, ở nhà, cơ sở sản xuất, kinh doanh, tại di sản văn hóa và cộng đồng;
– Tăng cường giao cho học sinh tự nghiên cứu sách giáo khoa và tài liệu tham khảo để tiếp nhận và vận dụng kiến thức; dành nhiều thời gian trên lớp để tổ chức cho học sinh báo cáo, thuyết trình, thảo luận, luyện tập, thực hành, bảo vệ kết quả tự học của mình;
– Căn cứ yêu cầu về kiến thức, nội dung SGK, tài liệu chuẩn kiến thức, kĩ năng, trên cơ sở các điều kiện thiết bị dạy học hiện có, giáo viên thiết kế bài giảng khoa học, sắp xếp hợp lí hoạt động của giáo viên và học sinh; xây dựng hệ thống câu hỏi hợp lí, phù hợp với các đối tượng học sinh, tập trung vào trọng tâm kiến thức, sử dụng linh hoạt các phương pháp dạy học bộ môn, nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và năng lực tự học của học sinh;
– Tiếp tục đẩy mạnh việc đổi mới PPDH, chú trọng cải tiến phương pháp giảng dạy theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh. Tăng cường dạy học theo chuyên đề, dạy theo dự án; lãnh đạo nhà trường tạo điều kiện để tổ chuyên môn, giáo viên tổ chức hoạt động dạy học/giáo dục gắn với tham quan thực tế, thực địa,…. giáo viên chủ động giao nhiệm vụ, đánh giá năng lực học sinh quan từng giai đoạn: xây dựng, báo cáo đề cương, kết quả sản phẩm,…tăng cường sử dụng đồ dụng dạy học, ứng dụng CNTT, khai thác tối đa, có hiệu quả phòng học bộ môn (nếu có), các tranh ảnh, bản đồ gắn với đặc thù bộ môn;
– Đa dạng hóa các hình thức dạy học/giáo dục. Ngoài việc tổ chức cho học sinh thực hiện các nhiệm vụ học tập ở trên lớp, cần coi trọng giao nhiệm vụ và hướng dẫn học sinh học tập ở nhà, ở ngoài nhà trường và cộng đồng;
– Khuyến khích việc hình thành, duy trì sinh hoạt các câu lạc bộ Địa lí tại các trường học; tăng cường tổ chức các hoạt động sinh hoạt ngoại khóa, cập nhật những thông tin thời sự, các sự kiện liên quan đến các vấn đề kinh tế – xã hội của địa phương, đất nước và quốc tế; các vấn đề về tự nhiên, môi trường,….
- Thực hiện hiệu quả các phương pháp và hình thức kiểm tra, đánh giá theo định hướng phát triển năng lực học sinh
– Thực hiện nghiêm việc đánh giá, xếp loại học sinh THCS, THPT theo quy định của Bộ GDĐT tại Thông tư số 58/2011/TT-BGDĐT ngày 12/12/2011, bổ sung, sửa đổi một số điều tại Thông tư số 26/2020/TT-BGDĐT ngày 26/8/2020. Tổ/nhóm chuyên môn xây dựng kế hoạch kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh phù hợp với kế hoạch giáo dục môn học, hoạt động giáo dục của nhà trường theo định hướng phát triển năng lực, phẩm chất của học sinh;
– Thực hiện đánh giá thường xuyên trực tiếp hoặc trực tuyến bằng các hình thức: hỏi – đáp, viết; đánh giá qua hồ sơ học tập, vở hoặc sản phẩm học tập; đánh giá qua việc học sinh báo cáo kết quả thực hiện một dự án học tập, nghiên cứu khoa học kĩ thuật, báo cáo kết quả thực hành, thí nghiệm; đánh giá qua bài thuyết trình về kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập.
– Việc kiểm tra, đánh giá định kì, gồm kiểm tra, đánh giá giữa kì và kiểm tra, đánh giá cuối kì, được thực hiện thông qua: bài kiểm tra (trên giấy hoặc trên máy tính), bài thực hành, dự án học tập.
+ Đối với bài kiểm tra, đánh giá bằng điểm số thông qua bài kiểm tra trên giấy hoặc trên máy tính: đề kiểm tra phải được xây dựng theo ma trận, đặc tả câu hỏi tự luận, trắc nghiệm khách quan hoặc trắc nghiệm khách quan kết hợp với tự luận cần biên soạn theo mức độ cần đạt của chương trình môn học, hoạt động giáo dục.
+ Đối với kiểm tra, đánh giá bằng bài thực hành, hoặc dự án học tập: yêu cầu cần đạt của bài thực hành hoặc dự án học tập phải được hướng dẫn cụ thể bằng bảng kiểm các mức độ đạt được phù hợp với 4 mức độ nhận biết, thông hiểu, vận dụng, vận dụng cao của các kiến thức, kĩ năng được sử dụng.
Căn cứ vào mức độ cần đạt của chương trình môn học, hoạt động giáo dục, mức độ phát triển năng lực của học sinh, nhà trường xác định tỉ lệ các câu hỏi, bài tập theo 4 mức độ yêu cầu trong các bài kiểm tra, đánh giá đảm bảo sự phù hợp với đối tượng học sinh và tăng dần tỉ lệ các câu hỏi, bài tập ở mức độ yêu cầu vận dụng, vận dụng cao; có hướng dẫn cụ thể trước khi tổ chức thực hiện.
– Giao quyền chủ động cho các trường, tổ bộ môn trong việc kiểm tra, đánh giá thường xuyên và đánh giá định kì; chỉ đạo và tổ chức chặt chẽ, nghiêm túc, đúng quy chế ở tất cả các khâu ra đề, coi, chấm và nhận xét, đánh giá học sinh trong việc kiểm tra và thi; đảm bảo tính bảo mật, an toàn, thực chất, khách quan, trung thực, đánh giá đúng năng lực và sự tiến bộ của học sinh;
– Hình thức kiểm tra: kết hợp một cách hợp lí giữa hình thức tự luận với trắc nghiệm khách quan, giữa kiểm tra lí thuyết và kiểm tra thực hành trong các bài kiểm tra, cụ thể:
+ Đối với cấp THPT: kết hợp giữa hình thức tự luận với trắc nghiệm khách quan. Đối với bài kiểm tra giữa kì, kiểm tra cuối học kì: tỉ lệ hình thức trắc nghiệm khách quan ít nhất từ 60%.
+ Đối với cấp THCS: giao quyền chủ động cho các phòng GDĐT trong việc chỉ đạo các trường THCS thống nhất về hình thức kiểm tra, tỉ lệ giữa trắc nghiệm khách quan và tự luận. Tùy vào mục đích, yêu cầu kiểm tra, đối tượng kiểm tra (khối 6,7,8,9) linh hoạt lựa chọn hình thức phù hợp, đảm bảo theo hướng đổi mới KTĐG.
– Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong đổi mới hình thức, phương pháp kiểm tra, đánh giá; chuẩn bị tốt các điều kiện để từng bước triển khai các hoạt động kiểm tra, đánh giá, thi trực tuyến, bảo đảm chất lượng, hiệu quả.
- Việc soạn giáo án, soạn giảng (kế hoạch bài dạy)
– Tiếp tục thực hiện tốt việc đổi mới cách biên soạn giáo án. Mỗi giáo viên cần lập kế hoạch bài dạy để chủ động trong dạy học, nhằm đạt được mục tiêu dạy học. Khuyến khích giáo viên soạn giáo án và giảng dạy trên lớp với sự hỗ trợ của CNTT;
– Trong quá trình soạn giảng, giáo viên bộ môn cần bổ sung những số liệu mới, nguồn số liệu chính thống, qua đó giúp cho học sinh có được những thông tin cập nhật, chính xác (cần cập nhật mới số liệu từ Niên giám Thống kê hằng năm; Tài liệu cập nhật một số thông tin, số liệu trong SGK môn Địa lí do NXBGD Việt Nam phát hành,…);
– Căn cứ tài liệu chuẩn kĩ năng kiến thức và nội dung điều chỉnh giảm tải do Bộ GDĐT ban hành, giáo viên cần linh hoạt, mạnh dạn thiết kế lại các bài tập, hoạt động để phù hợp với tình hình mỗi đơn vị. Giáo án cần thể hiện rõ nội dung thay đổi, điều chỉnh theo hướng giảm tải. Các yêu cầu về việc soạn giáo án được qui định như các năm học trước.
- 5. Về dạy học Địa lí địa phương vàgiáo dục cho học sinh về chủ quyền biển đảo của nước ta
– Nội dung kiến thức liên quan đến giáo dục biển đảo trong trường phổ thông được thực hiện căn cứ theo Công ước Liên hợp quốc về Luật biển kí kết năm 1982, có hiệu lực vào năm 1984; Hiệp định về phân định vịnh Bắc Bộ được Việt Nam và Trung Quốc kí ngày 25/12/2000 tại Bắc Kinh; các tài liệu chính thống của Việt Nam liên quan đến chủ quyền biển, đảo;
– Chương trình môn Địa lí bậc trung học hiện hành đã thể hiện một cách khá toàn diện và đa dạng nội dung kiến thức về biển đảo, về chủ quyền và phát triển kinh tế biển. Giáo viên cần chú ý khai thác kĩ các nội dung kiến thức này ở một số bài học chính khóa trong sách giáo khoa Địa lí 8, 9,12 hiện hành;
– Các tổ/nhóm chuyên môn, giáo viên tiếp tục nghiên cứu 02 bộ tài liệu do Bộ GDĐT biên soạn: Giáo dục về tài nguyên, môi trường biển, hải đảo cấp THPT và Giáo dục về tài nguyên, môi trường biển, hải đảo cấp THCS để dạy học tích hợp các kiến thức biển đảo vào những bài học thích hợp hoặc tổ chức các buổi sinh hoạt ngoại khóa, báo cáo chuyên đề,…Các tài liệu trên đã được Sở GDĐT triển khai đến các đơn vị trường học từ năm học 2013-2014.
- 6. Về tích hợp một số nội dung trong dạy học Địa lí
Các nội dung tích hợp trong dạy học Địa lí ở trường phổ thông gồm có giáo dục bảo vệ môi trường, giáo dục dân số, giáo dục phòng chống, giảm nhẹ rủi ro thiên tai, biển đổi khí hậu. Để có thể thực hiện tốt việc tích hợp các nội dung này, giáo viên cần chú ý một số điểm sau:
– Tìm hiểu kĩ các nội dung có thể tích hợp trong từng bài học để xác định rõ nội dung, mức độ tích hợp và phương thức tích hợp;
– Việc tích hợp các nội dung cần được chuẩn bị một cách cẩn thận và được thể hiện cụ thể trong kế hoạch bài dạy học cũng như khi lên lớp;
– Việc tích hợp các nội dung cần phải hợp lí, tránh gây quá tải nội dung học tập.
- Sinh hoạt cụm chuyên môn
– Tổ chức sinh hoạt chuyên môn theo hướng dẫn tại mục III, Công văn số 5555/BGDĐT-GDTrH ngày 08/10/2014 của Bộ GDĐT về việc hướng dẫn sinh hoạt chuyên môn về đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá; tổ chức và quản lí các hoạt động chuyên môn của trường trung học/trung tâm giáo dục thường xuyên qua mạng;
– Tổ chức sinh hoạt tổ, nhóm chuyên môn định kì theo đúng quy định tại Điều lệ trường phổ thông. Nội dung sinh hoạt tổ, nhóm cần tập trung vào thực hiện đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển năng lực học sinh;
– Việc tổ chức sinh hoạt cụm chuyên môn hằng năm là cơ hội để giáo viên bộ môn giữa các đơn vị, trường học có cơ hội chia sẻ, trao đổi kinh nghiệm trong công tác dạy học, công tác chuyên môn, đây được xem là một trong những giải pháp trong công tác bồi dưỡng chuyên môn thường xuyên đối với giáo viên bộ môn, vì vậy cần chú trọng đến hiệu quả, tránh hình thức; cần đa dạng hình thức sinh hoạt chuyên môn.
- a)Đối với các Phòng GDĐT
Phòng GDĐT các quận, huyện tiếp tục tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên môn theo cụm trường. Các Phòng GDĐT có thể phối hợp tổ chức sinh hoạt chuyên môn liên phòng để trao đổi kinh nghiệm dạy học, những nội dung thiết thực hiện nay trong đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức dạy học, đổi mới KTĐG, dạy học theo hướng phát triển năng lực người học; công tác quản lí tổ chuyên môn,….Khuyến khích các phòng GDĐT, các trường THCS tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên đề với nội dung, hình thức thiết thực, hiệu quả (tránh hình thức), qua đó góp phần nâng cao chất lượng dạy học bộ môn.
- b)Đối với các trường THPT
– Việc lựa chọn nội dung sinh hoạt chuyên môn cần thiết thực; hạn chế lặp lại những chuyên đề đã sinh hoạt hoặc đã tổ chức sinh hoạt nhiều lần; tăng cường vai trò của tổ/nhóm trưởng chuyên môn trong việc tổ chức lựa chọn nội dung, phân công, tập hợp các ý kiến góp ý, các tham luận cho nội dung dự sinh hoạt trước khi tổ chức thực hiện. Việc sinh hoạt chuyên môn cần thiết thực và hiệu quả, tránh hình thức;
– Để nâng cao chất lượng giáo dục bộ môn, đồng thời tạo điều kiện, cơ hội để toàn thể giáo viên đều được tham gia các buổi sinh hoạt cụm chuyên môn, các cụm lưu ý:
+ Các trường nơi được tổ chức sinh hoạt chuyên môn, tổ trưởng chuyên môn cần chủ động tham mưu Hiệu trưởng nhà trường tạo điều kiện về cơ sở vật chất, kinh phí để cụm chuyên môn sinh hoạt hiệu quả, chất lượng.
+ Trường được phân công tổ chức sinh hoạt trong cụm cần có kế hoạch cụ thể, chủ động gửi Kế hoạch kèm theo nội dung chuyên đề về Sở GDĐT trước 01 tuần (qua địa chỉ email: nghinv@danang.gov.vn) để Sở sẽ có văn bản thông báo các đơn vị tham dự. Cụm trưởng có trách nhiệm theo dõi, đôn đốc các trường trong cụm sinh hoạt đúng kế hoạch đề ra.
– Thành phần tham dự: mỗi trường cử từ 01 đến 02 giáo viên bộ môn tham gia; khuyến khích giáo viên (không có tiết dạy/buổi tổ chức sinh hoạt chuyên môn) cùng tham dự.
– Lịch sinh hoạt chuyên môn năm học 2020-2021 cụ thể như sau:
| TT
|
Tên trường | Thời gian tổ chức | |
| Học kì I | Học kì II | ||
| 1 | THPT Trần Phú | 10/2020 | |
| 2 | THPT Hòa Vang | 10/2020 | |
| 3 | THPT Ngô Quyền | 11/2020 | |
| 4 | THPT Cẩm Lệ | 11/2020 | |
| 5 | THPT Ngũ Hành Sơn | 02/2021 | |
| 6 | THPT Võ Chí Công | 02/2021 | |
| 7 | THPT Thanh Khê | 3/2021 | |
| 8 | THPT Nguyễn Thượng Hiền | 3/2021 | |
- Kiểm tra họccuối học kì
– Đối với lớp 9 và 12: Sở tiếp tục ra đề kiểm tra cuối học kì I, cuối học kì II chung cho toàn thành phố. Sở GDĐT sẽ có văn bản hướng dẫn cụ thể;
– Đối với lớp 6, 7, 8, phòng GDĐT các quận, huyện chỉ đạo thực hiện phù hợp với đặc điểm tình hình của địa phương. Đối với lớp 10, 11, các trường THPT chỉ đạo tổ chức kiểm tra theo đề chung của trường phù hợp với năng lực học sinh và tình hình của nhà trường.
- 9. Thi học sinh giỏi cấp thành phố lớp 9 và 12
- a) Lớp 9
– Nội dung:
+ Địa lí tự nhiên Việt Nam;
+ Địa lí kinh tế – xã hội Việt Nam: Chương trình Địa lí lớp 9 (từ đầu năm học cho đến tuần lễ trước khi thi).
– Hình thức: thực hiện như năm học 2019-2020. Sở sẽ có văn bản hướng dẫn cụ thể.
- b) Lớp 12
– Thi học sinh giỏi lớp 12 THPT cấp thành phố:
+ Nội dung kiến thức: chủ yếu lớp 12; lớp 11 (10% tỉ lệ số lượng câu hỏi): xu hướng toàn cầu hóa và khu vực hóa kinh tế; một số vấn đề mang tính toàn cầu; Khu vực Đông Nam Á.
+ Hình thức: thi theo hình thức trắc nghiệm khách quan. Sở sẽ có văn bản hướng dẫn cụ thể.
– Thi chọn vào đội tuyển học sinh giỏi quốc gia:
+ Nội dung: Địa lí tự nhiên đại cương; Địa lí tự nhiên Việt Nam; Địa lí kinh tế-xã hội Việt Nam.
+ Hình thức: Thực hiện như năm học 2019-2020.
Trên đây là Hướng dẫn nhiệm vụ trọng tâm của bộ môn Địa lí năm học 2020-2021, Sở GDĐT đề nghị phòng GDĐT các quận (huyện), Hiệu trưởng các trường THCS, THPT triển khai đến tổ bộ môn, giáo viên và có kế hoạch tổ chức thực hiện hiệu quả theo đúng hướng dẫn./.
——————